دانشنامه موسیقی ایران

تهیه و تدوین دانشنامه موسیقی نواحی ایران

ایـن دانشـنامه که تهیه آن تاکنون ۸ سـال به طول انـجامیده، در حـال حاضـر در مرحلـه تدویـن پایانـی اسـت. بـا توجـه بـه تعـدد اقـوام و عشـایر و ویژگـی‌هـای متمایـز فرهنگـی و شـخصیت‌هـای مسـتقل موسـیقایی هـر یـک از اقـوام و عشـایر سـاکن ایـن فـلات، این مجموعـه‌ پژوهشی ابتدا بــه ســی و دو فرهنــگ و هفــده پــاره فرهنــگ (اعــم از قومــی، عشــایری و یــا مذهبـیفرقـه ای) کـه از نظـام موسـیقایی مخصـوص بـه خـود بهـره مـی‌بردنـد، تقسیم گردیده است:

الف: موسیقی بومی فرهنگ‌ها

خوزستان (حوزۀ موسیقی عربی) – خوزسـتان (حـوزۀ موسـیقی فـارس زبـان شـامل: شوشـتری، بهبهانـی، دزفولـی) – بوشهر خراسان شمالی (فرهنگ کرمانـجی) – شمال خراسان (فرهنگ ترکیترکمنی) – خراسان رضوی خراسان جنوبی سیستان (فرهنگ فارسی) – بلوچستان (فرهنگ بلوچی) – کردستان کرمانشاهان موسیقی آذربایجان غربی (فرهنگ کردی) – آذربایجان غربی (فرهنگ ترکی) – آذربایجان غربی (فرهنگ آسوری و ارمنی) – آذربایجان شرقی (حوزۀ موسیقی عاشیقی و مقامی) – اردبیل (حوزۀ موسیقی مقامی و عاشیقی) – زنـجان (حوزۀ موسیقی مقامی و عاشیقی) – استان فارس (حوزۀ ترکی قشقایی) – استان فارس (حوزۀ موسیقی فارسی زبان) – کرمان یزد مازندران گلستان (حوزۀ موسیقی استرآبادی) – گلستان (حوزۀ موسیقی ترکمنی) – سمنان (حوزۀ موسیقی خراسانی و تبری) – سمنان (موسیقی کومشی) – گی ن (حوزۀ موسیقی گیلی) – گی ن (حوزۀ موسیقی تالش) – هرمزگان (حوزۀ موسیقی عربی) – هرمزگان (حوزۀ موسیقی فارسی) – لرستان (حوزۀ موسیقی لری) – لرستان (حوزۀ موسیقی لکی) – چهارمحال و بختیاری موسیقی تاجیکی (معطوف به موسیقی فارس زبانان) – موسیقی افغانی (معطوف به موسیقی فارس زبانان)

ب: موسیقی پاره فرهنگ‌ها (دینی، قومی)

قزاقی گرگان کولیان جنوب و جنوب شرقی کولیان مناطق مرکزی ایران چوله‌های البرز کولیان شرق ایران سنگسری سرخه‌ای افتری سگردی قوم قرایی کرمان ارامنه تهران کلیمیان ایران زرتشتیان ایران اهل حق (یارسان )- نقشبندینه خراسان صاحبان بلوچستان تاتی و زازایی مندائیان جنوب

بر همین مبنا تحقیقـات میدانـی گسترده، دامنه‌دار، سازمان‌یافته و متمرکز بـر روی هـر یـک از ایـن فرهنـگ‌هـا و پاره‌فرهنگ‌ها آغاز شد. با توجه به رویکرد این پژوهش برای اشـراف بـر همـه‌ی مـوارد و موضوعـات موسـیقیایی فلات ایران، هـر یـک از فرهنـگ‌هـا و پـاره فرهنـگ‌هـا بـه پنـج بخـش تقسیم شد و:۱ عناویـن نغمـات و الحـان ۲عناویـن اصطلاحـات ۳نـام و عناویـن سـازها ۴نـام و عناویـن مراسـم، مناسـک و مناسـبت‌هـای موسـیقایی و ۵نـام و معرفـی حافظـان و راویـان موسـیقایی هـر فرهنـگ بـه طـور جداگانـه مـورد تأکیـد، تحقیـق و ثبـت و ضبـط قـرار گرفـت. علاوه بـر ایـن و بـر اسـاس طبقـه‌بنـدی جداگانـه و مکتـوب، موضوعـات مضمونـی و ماهـوی ۶ موسـیقی فرهنـگ‌هـای فـلات ایـران (موسـیقی مربـوط بـه دامپـروری، موسـیقی مربـوط بـه کار، موسـیقی مربـوط بـه صیـد و شـکار، موسـیقی مربـوط بـه اعتقـادات و … ) تفکیـک و در تحقیقـات میدانـی بـه صـورت روشـمند مـورد توجـه و پژوهـش قـرار گرفـت. سپس در مرحله بـازشـنوی و دسـته‌بنـدی الحـان و نغمـات ضبـط شـده، موسـیقی هـر منطقـه بـه سـه گـروه موسـیقی بـا متر آزاد، موسـیقی بـا متـر فـراخ و موسـیقی بـا متـر معیـن تفکیـک گردیـد تـا نظـام موسـیقایی و سـاختارهای شـکلی الحـان در انـواع فرهنـگ‌هـای موسـیقایی فـلات ایـران، آسـان‌تر مـورد تجزیـه و تحلیـل قـرار گیـرد. همزمـان همـه‌ی قطعـات و نغمـات هـر فرهنـگ بـه دو گـروه الحـان و نغمـات آوازی و الحـان و نغمـات سـازی تفکیـک گردیـد تـا نحـوه ی نقـل و انتقـال و تأثیـر پذیـری هـر یـک از ایـن دو گـروه موسـیقی از گـروه دیگـر مـورد توجـه قـرار گیـرد.

ج: پژوهشگران، گردآورندگان و مطلعین بومی

شــصت تــن از شــاخص‌تریــن آگاهــان، گردآورنــدگان و پژوهشــگران موســیقی نواحـی ایـران، جهـت همـکاری در ایـن فرهنـگ انتخـاب گردیدنـد. ایـن گـروه کـه از ارکان اصلـی تحقیقـات میدانـی مؤلـف بـوده‌انـد، در هـر منطقـه از بین کسـانی انتخـاب شـدند کـه عـلاوه بـر تسـلّط بـه موسـیقی منطقـه در حـوزه‌ی سـازی یـا آوازی، مطالعـات قابـل قبولـی را پیرامـون موسـیقی زادگاه خـود بـه عمـل آورده و غالبـاً صاحـب تألیـف یـا گـردآوری‌هـایی ارزشـمند در حـوزه‌ی موسـیقی محـل تولـد خـود هستند.

در ایـن مجموعـه از حـدود هـزار و یکصـد تـن از حافظـان و راویـان موسـیقی فرهنـگ‌هـای مختلـف (در قالـب حـدود دو هـزار لوح فشرده و نـوار) مصاحبـه بـه عمـل آمـده است. مصاحبـه‌هـای انـجـام شـده پـس از تخلیـه و اسـتفاده در مداخـل دانشـنامه بـه عنـوان یکـی از منابـع قابـل اسـتناد فرهنـگ ایـران در مؤسسـه آرشـیو گردیـده‌اند. در بخـش الحـان و نغمـات نیـز از بین خنیاگـران، راویـان، خواننـدگان و نوازنـدگان فرهنـگ‌هـا و پـاره فرهنـگ‌هـا حـدود هفتصـد و پنجـاه تـن از آن‌ها بنـابـر قابلیـت‌هـای ویـژه‌ی صوتـی یـا اصالـت و قدمـت در روایـات انتخـاب گردیدنـد کـه از صـدای آن‌ها بـه عنـوان خنیاگـران و مجریـان درجـه یـک در مجموعـه ی سی‌دی‌هـای پیوست اسـتفاده شده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *